Het beste bessen-buffet voor vogels
Nu najaar en winter voor de deur staan, neemt het aantal voedselbronnen voor vogels af. Veel vogels schakelen dan over naar het eten van wilde bessen en vruchten. Als je nu een natuurwandeling maakt, zie je ze volop hangen aan bomen en struiken: bessen, op bessen lijkende schijnvruchten (bijv. rozenbottels), pitvruchten (bijv. meidoornbessen, lijsterbessen) en steenvruchten (bijv. sleedoornbessen, vogelkersbessen).
In de loop van het najaar en de winter zullen vogels zoals merels, lijsters, spreeuwen, kramsvogels, koperwieken, pestvogels en duiven ze opeten. Sommige bessen/vruchten (hierna: ‘bessen’) worden al vroeg in het seizoen gegeten, andere blijven tot diep in de winter hangen. Wil je vogels de herfst en winter door helpen, zorg dan voor een bessen-buffet in je tuin. In deze blog lees je hoe je het beste een bessen-buffet kunt maken voor vogels.
Soorten kiezen: een divers bessen-buffet
Om zoveel mogelijk vogels zo lang mogelijk van bessen te kunnen voorzien, kun je het beste kiezen voor een combinatie van verschillende soorten die op verschillende momenten rijpe bessen hebben. Op de website van de Vogelbescherming kun je een gratis ‘Bessenkalender’ aanvragen, waarop je precies kunt zien welke soort wanneer bessen draagt.
Soorten die al vanaf de zomer (juli) bessen dragen, zijn bijvoorbeeld sporkehout (Frangula alnus), wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia), een- of tweestijlige meidoorn (Crataegus monogyna / laevigata), taxus (Taxus baccata) en zoete kers (Prunus avium). Soorten die juist nog tot aan het einde van de winter bessen dragen, zijn bijvoorbeeld Gelderse roos (Viburnum opulus), hulst (Ilex aquifolium) en klimop (Hedera helix).
Een bessen-buffet met sierwaarde
Alle besdragende wilde struiken en bomen hebben wat mij betreft sierwaarde. Een aantal soorten springt er extra uit vanwege opvallende bessen, zoals sleedoorn (Prunus spinosa; zwart-blauwe bessen met een metaalachtige gloed), wilde kardinaalsmuts (Euonymus europaeus, met oranje-roze ‘kardinaalsmutsjes’), Gelderse roos (Viburnum opulus, knalrode bessen die nog lang blijven hangen aan kale takken) en duindoorn (Hippophae rhamnoides; oranje bessen die mooi afsteken tegen het grijze blad van de plant). Een aantal soorten heeft behalve bessen ook prachtige bloesem in het voorjaar, zoals meidoorn (Crataegus monogyna / laevigata), wilde rozen waaronder hondsroos (Rosa canina) en wilde appel (Malus sylvestris).
Een bessen-buffet passend bij lokale omstandigheden
Voordat je een keuze maakt, verdiep je je het beste eerst even in de omstandigheden van je tuin: op welke grondsoort tuinier je (zand, klei, leem)? Is het er droog of vochtig? Voedselrijk of juist heel arm? Heb je een plekje in de zon (dan rijpen de bessen beter)? Sommige soorten gedijen goed op schrale zandgrond (bijvoorbeeld wilde lijsterbes (Sorbus aucuparia) en duindoorn (Hippophae rhamnoides; verlangt wel een kalkhoudende bodem)). Andere soorten houden meer van een wat voedselrijkere klei/leembodem (bijvoorbeeld meidoorn (Crataegus monogyna / laevigata), Gelderse roos (Viburnum opulus) en vlier (Sambucus nigra)). In de Plantenzoeker van Velt kun je zoeken op soorten die passen bij de omstandigheden in jouw tuin.
Waar en hoeveel?
Je kunt besdragende, wilde struiken en bomen als solitair in je tuin zetten. Sommige soorten lenen zich daar beter voor dan andere. Lijsterbes (Sorbus aucuparia) past bijvoorbeeld uitstekend als kleine boom in een kleine tuin. Probeer dan wel op meerdere plekken in je tuin een struik of boom met bessen neer te zetten, voor een zo groot en divers mogelijk bessen-aanbod.
Vaker worden besdragende, wilde struiken toegepast in inheemse heggen, zoals bijvoorbeeld in de biodiversiteitsheg van Cruydt-Hoeck. In dat geval plant je verschillende soorten in een rij met een afstand van 20-30 cm van elkaar, en snoei je de planten met enige regelmaat tot een uiteindelijke heghoogte van 1 tot 3 meter.
Je kunt ook een apart vogelbosje in je tuin maken. Zoek dan een aantal bladverliezende en groenblijvende, inheemse struiken bij elkaar en plant ze 50-100 cm uit elkaar. Als je ze regelmatig snoeit, zullen ze uiteindelijk een dicht, ondoordringbaar bosje vormen waar vogels niet alleen voedsel, maar ook een schuilplaats vinden.
Giftig
Let op: de bessen van sommige van de hier genoemde soorten zijn voor mensen giftig. Eet er dus zelf niet van en pas ook op met jonge kinderen.
Tot slot…
Om je tuin aantrekkelijk te maken voor vogels, kun je natuurlijk nog veel meer doen dan alleen een bessen-buffet aanleggen. Ik schreef eerder al eens een blog over de vier V’s waarop je tuin goed moet scoren om vogels te lokken: Voedsel, Veiligheid, Voortplanting en Variatie. Succes!