De waarde van dood hout
In mijn voortuin heeft een oude lijsterbes het loodje gelegd. Voorbijgangers vragen me wel eens waarom ik de dode boom laat staan. Dan vertel ik dat (verticaal) dood hout van grote waarde is voor de biodiversiteit. In deze blog leg ik uit waarom dat zo is.
Microhabitats
Verticaal dood hout, zoals een dode boom, een oude boomstronk of een paar dikke, dode takken die je rechtop in de grond hebt geplaatst, is in feite een natuurlijk insectenhotel. Een insectenhotel met een veel grotere variatie aan microhabitats (leefmilieus) dam een ‘klassiek’ insectenhotel. Op een staande stam vind je namelijk verschillende omstandigheden. Bovenin is het warm en droog, en wisselt de temperatuur sterk. In het midden zitten vaak scheuren, loslatende schors en oude takaanzetten. Onderin is het vochtiger en ontstaat geleidelijk een overgang naar rotternd hout. Ieder van die leefmilieus biedt schuilplek of voedsel aan specifieke organismen.
Insecten
In verticaal dood hout leven veel houtbewonende kevers en hun larven. Larven van bijvoorbeeld boktorren en prachtkevers leven in of onder de schors van dood hout. Sommige zijn gespecialiseerd in bepaalde stadia van houtafbraak. Er zijn ook verschillende solitaire bijen die nestelen in dood hout. Dat geldt overigens alleen voor soorten die bestaande gangen of holtes gebruiken om in te nestelen, zoals de rosse metselbij, gehoorde metselbij en tronkenbij. Bestaande boorgangen van kevers zijn bijvoorbeeld in trek als nestelplaats. In dood hout kunnen ook hout-, sluip-, en graafwespen leven. Een deel van hen parasiteert weer op andere houtbewonende insecten.
Vogels
Verticaal dood hout is ook interessant voor vogels. De in dood hout aanwezige insecten vormen een voedselbron voor verschillende vogels. Naarmate het hout vergaat ontstaan spleten, losse schors en zachte houtplekken. Spechten kunnen in zachter dood hout gemakkelijker hakken. In dood hout met een paar grote spechtgaten kunnen secundaire holenbroeders zoals boomklevers, mezen of spreeuwen broeden.
Schimmels
Dood hout is een geweldig substraat voor een diversiteit aan houtafbrekende schimmels. Deze schimmels breken cellulose en lignine (de belangrijkste bouwstoffen van bomen) af en zetten het hout uiteindelijk weer om in organische stof en nutriënten. Ook schimmels zelf zijn een voedselbron voor allerlei andere organismen.
Aan de slag (of juist niet…)
Dus als je een dode boom hebt in je tuin, is je eerste impuls wellicht om hem om te (laten) zagen. In sommige situaties is dat ook het beste, bijvoorbeeld in geval van een iep met de iepenziekte of een meidoorn met bacterievuur om te voorkomen dat de ziekte zich verder verspreidt. Veel boomziekten verspreiden zich echter vooral vanuit levende bomen, waardoor het laten staan van dode bomen met deze ziekten ecologisch gezien juist prima kan. Een andere reden om een dode boom toch om te zagen, is natuurlijk de veiligheid. Vroeg of laat zullen takken uitbreken of kan de boom omwaaien. Controleer dus altijd of de boom nog stevig staat, en of omwaaien of het uitbreken van takken tot gevaarlijke situaties kan leiden. Een tussenoplossing kan in dat geval zijn om de top en zware zijtakken eruit te zagen en de dode stam (1-3 m hoog) te laten staan.
Als er geen gevaar is voor het verspreiden van boomziekten en voor de veiligheid, laat een dode boom dan eens zo lang mogelijk staan. Ga op onderzoek uit: zoek tussen schorsdelen en in boomholletjes naar insecten die profiteren van het dode hout en tel eens hoeveel vogels van de boom gebruik maken. Als je moeilijk kunt wennen aan de aanblik van zo’n kale boom in je tuin, kun je er een klimroos of inheemse bosrank (Clematis vitalba) tegen aan laten groeien.
Heb je geen dode boom in je tuin, dan kun je de natuur natuurlijk ook een handje helpen door een aantal dikke, dode takken rechtop in de grond te plaatsen. Probeer dan takken van verschillende diktes, houtsoorten en leeftijd neer te zetten, want die geven samen een diversiteit aan microhabitats. Dunne takken (snoeiafval) plaats je op je takkenril; dikkere takken kun je dus voor extra biodiversiteit ook eens rechtop in je tuin zetten.